Sonttolregisters

Ieder schip dat langs de zeestraat tussen Zweden en Denemarken, de Sont, voer naar de Oostzee of de andere kant, richting de Noordzee, moest bij Elseneur (nu Helsingør) tol betalen. Dankzij de gedetailleerde administratie van de Deense tolbeambten kunnen we de omvang en het karakter van de Harlinger scheepvaart op de Oostzee nauwkeurig reconstrueren.

`Graan en hout brengen faam en goud’

Als bezoeker word je in de tentoonstelling meegenomen op een reis naar de Oostzee, van het inschepen tot het uitladen van de goederen, het controleren van de navigatie-instrumenten tot het afhandelen van de administratie. Zo wordt aandacht besteed aan de handelswaar die Harlinger schippers vervoerden: welke goederen namen zij mee naar het Oostzeegebied en welke producten brachten zij terug?

Tot de belangrijkste importproducten behoorden graan en hout, grondstoffen die van groot belang waren voor de Nederlandse economie. Een van de topstukken van de tentoonstelling is een schilderij van Cornelis Claesz. van Wieringen, waarop Nederlandse houthaalders in een Scandinavische baai zijn afgebeeld. Het werk biedt een bijzonder inzicht in de houthandel, omdat alle fasen van het transportproces zijn weergegeven.

Een van de Harlinger schippers die naar het Oostzeegebied voeren was Tjeerd Tjeerds. Van hem is een boedelinventaris bewaard gebleven waaruit blijkt welke voorwerpen hij in zijn zeemanskist meenam tijdens zijn reis naar de Oostzee. Op welk schip hij voer, is niet bekend, maar het zou heel goed een fluitschip geweest kunnen zijn. Op de tentoonstelling is een mooi model van een fluitschip te zien en ook een aantal andere scheepsmodellen.

Onderweg

De reizen van Tjeerd Tjeerds en andere schippers die vanuit Harlingen naar het Oostzeegebied voeren, waren allesbehalve zonder risico. In de tentoonstelling wordt aandacht besteed aan de vele gevaren waarmee zij onderweg te maken kregen, zoals oorlog, stormen, schipbreuken en aanvaringen.

Dat deze handelsreizen niet alleen voor de schippers zelf zwaar waren, maar ook voor hun achterblijvende families, blijkt wel uit het verhaal van Gesina Mulder. Terwijl zij zwanger thuis wacht op de terugkeer van haar man, Claes Doedes, blijkt hij tijdens een storm met zijn schip te zijn verongelukt.

Ook wordt aandacht besteed aan de navigatie-instrumenten die schippers in die periode gebruikten om hun koers te bepalen en de reis zo veilig mogelijk te laten verlopen. Bezoekers kunnen onder meer een bijzonder globepaar, een Daviskwadrant, een Jacobsstaf en een astrolabium bewonderen.

‘Vaar je rijk’

Speciaal voor de jeugdige bezoekers is er het bordspel ‘Vaar je rijk’ gemaakt aan de hand waarvan je per schip een handelsreis over de Oostzee naar Danzig maakt, met alle kansen en gevaren van dien. Wie bij thuiskomst het meeste geld heeft verdiend, heeft gewonnen.

Dus scheep in in het Hannemahuis, jonge en oudere (zee)lieden, en kom genieten van de boeiende en gevarieerde tentoonstelling over de moedige schippers en slimme kooplieden uit de Harlinger geschiedenis.